طرحهای نیمه تمام دلیل اصلی معوقات
19 بازدید
مصاحبه کننده : همشهری ماه
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : همشهری ماه
تعداد شرکت کننده : 0

برنگرداندن پول بانک ها از سوی بدهکاران بزرگ تأثیر روانی بسیار بدی در سطح جامعه داشته است شما ریشه اصلی این معوقات را در چه عواملی می دانید؟

در سراسر دنیا طبیعی است که بخشی از وام هایی که بانک ها می دهند معوق شده و بازپرداخت نمی شوند؛ رقم 5 درصد از کل تسهیلات طبیعی است. اما موضوعی که باعث شده این معوقات در کشور ما بسیار فراتر از استانداردهای جهانی بایستد، نبود شفافیت در کلان اقتصاد کشور است و به همین دلیل سیستم بانکی و اقتصاد کشور ما نمی تواند به درستی رصد کند که این پول ها در کجا هزینه می شوند. همین باعث شده منابعی که از بانک ها خارج می شود وارد بازارهایی مثل ارز، طلا یا مسکن شده و باعث تورم دلالی و سوء استفاده شود دلیل اصلی تورم در کشور ما افزایش نقدینگی نیست و نسبت تولید ناخالص به نقدینگی در کشور ما در مقایسه با بسیاری از کشورها نسبت پایینی است به عنوان مثال در آلمان، نقدینگی 5/1 برابر تولید ناخالص داخلی است، بنابراین مشکل اصلی در کشور ما نبود شفافیت در کلان اقتصاد و مشخص نبودن محل هزینه کرد تسهیلات است که علاوه بر معوق شدن، مشکلات جانبی دیگری هم در پی دارد. مشکل دوم خلل و فرجی است که در روابط بانک ها با مردم وجود دارد و افرادی، این شکاف ها را شناسایی و مورد سوء استفاده قرار می دهند به طور مثال از موسسات مالی ضمانت نامه هایی می گیرند و با آن از بانک ها تسهیلات می گیرند یا برعکس عمل می کنند؛ پس از اخذ ضمانت نامه  از بانک به صورت ساختگی معاملاتی را بین خود و موسسات مالی تعریف و طراحی می کنند و ضمانت نامه را به پول نقد تبدیل کرده و خریدار ضمانت نامه را به سیستم بانکی بدهکار می کنند. بحث ال سی داخلی در سیستم بانکی شکافی بود که ریشه اختلاس 3 هزار میلیارد تومانی را شکل داد وعده ای سوء استفاده کرده و توانستند منابع بانک ها را خارج کنند؛ معمولا بانک ها ضمانت نامه ها را راحت تر صادر می کنند بخش عمده آن را به صورت سفته و بخش کوچکی از آن را تحت وثیقه ملکی و نقدی می گیرند و هنگامی که ضمانت نامه ها توسط ذی نفعان  نقد می شود، بانک ها باید این را به  تسهیلات یا معوقات تبدیل کنند بخشی از مشکل معوقات بانک ها همین است، بانک ها به دلیل این که وثیقه های محکمی نمی گیرند معمولا وام ها نقد و پرداخت نشده رو به معوقات تبدیل می شوند این اتفاقی است که به کرات مشاهده می شود و هم چنان نیز شاهد آن هستیم.

موضوعی که باعث شده این معوقات در کشور ما بسیار فراتر از استانداردهای جهانی بایستد، نبود شفافیت در کلان اقتصاد کشور است و به همین دلیل سیستم بانکی و اقتصاد کشور ما نمی تواند به درستی رصد کند که این پول ها در کجا هزینه می شوند

نبود انسجام در سیستم اعتبار سنجی چه مشکلاتی را به همراه داشته است؟

نوع اعتبار سنجی سیستم بانکی در ایران از گذشته بر اساس بانکداری خرد بوده است در بانکداری خرد اساسا نسبت معوقات خیلی بالا نیست.

فعالان اقتصادی شرایط کنونی اقتصاد مملکت را مهم ترین دلیل افزایش معوقات می دانند.

محمدجواد محقق نیا

با افزایش تورم و قیمت ها، قدرت خرید مردم از خرده فروشی ها کم شده است. هنگامی که خرید چکی خرده فروشان از عمده فروشان به دلیل کاهش قدرت خرید مردم به فروش نمی رسد؛ چک عمده فروش پاس نمی شود عمده فروش هم قطعاً کالا را به صورت اعتباری از طریق وام بانکی از وارد کننده یا تولید کننده خریداری کرده است. وقتی که چک از طریق خرده فروش نقد نمی شود، چک هم برای تولید کننده با وارد کننده پاس نمی شود و تسهیلات بانکی که توسط عمده فروش از بانک دریافت شده به موقع پرداخت نمی شود و همین عاملی است برای ایجاد معوقات بانکی این اتفاقی که در کلان اقتصاد کشور ما وجود دارد و به نوعی در تبدیل شدن تسهیلات بانکی که تولید کنندگان و عمده فروشان و حتی خرده فروشان گرفته اند به معوقه بی تأثیر نبوده است. فرض می کنیم کسی که مصالح ساختمانی را از تولید کننده خریداری کرده و می فروشد در این شرایط که روند تولید کم شده و قیمت ها افزایش یافته است؛ خرید مصالح و تجهیزات کم می شود و طبیعتاً چک ها برگشت می خورند و وام گیرندگان نمی توانند تسهیلاتی را که از بانک ها گرفته اند، پرداخت کنند.

این ذهنیت در بین عامه مردم وجود داد که برای این معوقات هیچ وثیقه ای گرفته نمی شود.

این از مواردی است که عده ای گاه از این طریق احساسات مردم را جریحه دار می کنند و می گویند برای یک وام خرد دو ضامن می گیرند و برای وام های کلان چنین ضمانتی نمی گیرند. به طور واقع بینانه، در قبال یک وام کلان 300 میلیارد تومانی چه وثیقه ای می توان تعیین کرد؟ اگر تسهیلات کلان داده نشود، اقتصاد آسیب می بیند و اگر تسهیلات اعطا شود، به عنوان مثال یک کارخانه دار، چیزی ندارد که در قبال وام به صورت وثیقه ارائه دهد؛ بنابراین طبیعی است که سفته بگذارد یا محل پروژه را به عنوان وثیقه ارائه دهد.

آیا قبول دارید برخی بدهکاران واقعا قربانی شرایط اقتصادی نامساعد کشور هستند؟

بله! به نظر من یکی از عوامل مهم دیگر ایجاد معوقات این است که تسهیلاتی که بانک ها اعطا می کنند به دلایل مختلف برای راه اندازی پروژه کافی نبوده است؛ مثلا برای راه اندازی یک کارخانه فولاد 100 میلیارد تومان پول نیاز است در حالی که بانک تنها 60 میلیارد تومان تسهیلات به این پروژه اعطا کرده است، بنابراین احداث پروژه به دلیل کمبود نقدینگی تکمیل نمی شود، برگرداندن آن تسهیلات به تعویق می افتد روز به روز بر مبلغ آن افزوده می شود و در نهایت این معوقات به 180 میلیارد تومان می رسد در حالی که اگر در همان ابتدا 40 میلیارد دیگر برای این پروژه تزریق می شد، پروژه تکمیل، کارخانه احداث و اشتغال زایی انجام می شد و از محل بازدهی پروژه تسهیلات بانکی به بانک برگردانده می شد به نظر من علت اصلی 50 درصد معوقات همین است.

نوع اعتبار سنجی سیستم بانکی در ایران از گذشته براساس بانکداری خرد بوده است در بانکداری خرد اساسا نسبت معوقات خیلی بالا نیست

شما راه حل عاجل این معضل را چه می دانید؟

اگر به صورت کارشناسی به مسائل بپردازیم خواهیم دید که بسیاری از این معوقات قابل حل است. اگر بخواهیم حرکت خوبی در سطح کلان برای رفع این مشکل انجام شود، باید در سیستم بانکی برنامه ای در پیش گرفته شود که پروژه های نیمه تمام از حمایت مالی برخوردار و تکمیل شوند. در این صورت هم اشتغال ایجاد می شود هم تولید رونق می گیرد. مثلا در گیلان کارخانه نیمه تمامی وجود دارد که بهترین تجهیرات تولید شیر و لبنیات در آن وجود دارد اما متاسفانه به دلیل رها شدن پروژه به دلیل کمبود نقدینگی (تنها برای 5 میلیارد تومان)، این تجهیزات زیر باد و باران از بین می روند و 20 میلیارد وام در طی سه سال گذشته به 100 میلیارد تومان رسیده است بنابراین هم سرمایه ملی و هم سرمایه افراد به راحتی از بین می رود. مشابه این مساله در خصوص یک کارخانه فولاد در اردبیل وجود دارد پول بانک ها پول مردم است بنابراین باید در جهت درست و برای رفع مشکل اقتصادی صرف شود.

مسائلی که شما اشاره کردید از جمله فقدان شفافیت اقتصادی، همیشه وجود داشته است. اما رسیدن  حجم معوقات به 70 هزار میلیارد  تومان عادی نیست.

پول

به هر حال مشکل نبود شفافیت باید حل شود اما اقدام عاجل در این زمینه این است که باید ابتدا پروژه های نیمه کاره ای که معوقه دارند شناسایی شوند. من حتی یک نفر از این 300 نفری را که اعلام شده بزرگ ترین بدهکاران هستند نمی شناسم اما مطمئن هستم بسیاری از آن ها طرح و پروژه هایی ناتمام دارند؛ البته تعدادی از این افراد هم پول را در خارج از کشور با طرح های نادرست ساختمانی هدر داده اند و سوء استفاده هایی هم در این زمینه شده است.

باید دیدگاه اقتصادی و کارشناسانه با عزمی جزم داشته باشیم تا مشکلات را حل کنیم بانک ها نباید پروژه های جدید قبول کنند و می بایست همان پروژه های پیشین را از نظر مالی تأمین یا حتی تملک کنند یا پروژه را از راه اندازی و بعدا به فروش برسانند شاید اگر قوانین به بانک ها اجازه بدهد بانک ها این کار را انجام دهند در بسیاری از موارد قوانین اجازه نمی دهد. بنگاه داری برای بانک ها ممنوع شده و به این حیطه ورود نمی کنند.

در حال حاضر سیستم بانکی در مجموع 350 هزار میلیارد تومان تسهیلات اعطا می کند که به طور میانگین 20 درصد از این تسهیلات معوق است. این تأسف برانگیز نیست؟

همین طور است این فاجعه به دلیل نبود مدیریت درست پیش آمده است بسیاری از این معوقات ناخواسته است؛ البته نمی توان سوء استفاده هایی را که در کنار این موارد انجام شده است نادیده گرفت این ها همه نگران کننده هستند.

بخش اقتصاد تبیان

منبع : همشهری ماه

آدرس اینترنتی